"DE REVOLUTIE IS TEN EINDE !"



Stemmen : Johanna Van der Heyden en Theo Dirix

Medewerkingen : Nathalie Witvrouwen, Eliane Van den Ende,

*Michel Guillou en Guy Hauwaerts


Liederen en muziek uit die tijd:

La prise de la Bastille, Ca ira en La Carmagnole,

Gossec, Cherubini, Rouget de Lisle en Mozart


De Revolutie is de afsluiting van een hele eeuw ! De Eeuw der Verlichting !
Montesquieu! Voltaire! Diderot! d’Alembert ! Rousseau!
De Revolutie was al voltooid in de geesten, nog voor ze een feit geworden was. 

De Revolutie is ten einde !

O, trouw, maar onbedachtzaam volk, luister niet naar deze betoverende sirenen, lees deze triomfantelijke proclamaties niet ! 
Laat je niet strikken door klinkende woorden en gemakkelijke successen !
Diegenen die zo luid de voltooiing van de Revolutie uitschreeuwen, 
zijn zij niet vanaf de eerste dagen doodgravers ?

14 juli 1789 ! Het hele volk is opgestaan !
Samen met de Bastille, gehaat symbol van het despotisme, 
stort het hele Ancien Régime in elkaar. 
Een bladzijde van de wereldgeschiedenis wordt omgeslagen.

Zeg mij warom, zeg mij hoe,
een nieuwe wereld als bij toverslag kan worden gesmeed ?
Het is waar : dank zij het inzicht – hoe kortstondig ook – van hen die je regeren, 
dank zij een overwachte samenloop van omstandigheden, heb je je ketenen verbroken.
En hier sta je dan, een beetje toevallig moet je toegeven, 
aan de rand van de Geschiedenis.
Maar de machten aanwezig voor 14 juli, zij die de financiële kwesties trotseren,
zij die zich tegenover de Staten-Generaal bevinden,
geloof je dat deze machten werdwenen zijn ?

Natuurlijk, je bent op straat gekomen… Natuurlijk, je hebt successen geboekt… 

In dat jaar 1789 worden de gebeurtenissen ondersteboven gegooid.
In mei : vergadering van de Staten-Generaal.
In juni : de Derde Stand werpt zich op als een politieke macht.
De Staten-Generaal hervormd zich in de Assemblée Constituante.
Wanneer in juli de Bastille ingenomen is, betekent dit dat het volk besloten heeft
Parijs te controleren, en deze keer met wapens in de hand.


Het leven is ondraaglijk geworden : de bevoorrading is onvoldoende, de ateliers zijn verlaten, de financiën geruineerd. En overal heerst in Frankrijk Angst. Frankrijk vreest al deze schimmen: de troepen die rond Parijs zijn gegroepeerd, de complotten van een Hof dat ten einde raad is.

Als een verzwakt en overspannen kind, is het ook bang voor zijn eigen schaduw.

De boeren vallen de kastelen aan, de ‘heerlijke’ verblijven en verbranden alle papieren die hun slavernij bekrachtigen. Het vuur schuift de schaduwen ter zijde. In augustus…


In augustus worden alle privileges afgeschaft !

Het grote Handvest van de Mensheid wordt afgekondigd.

Dit is de Verklaring van de Rechten van de Mens en van de Burger !

Nu is het grote werk van de Revolutie voleindigd !


De Revolutie is ten einde !


Hoe komt het dat je niet begrepen hebt dat woorden ook deel uitmaken van een gevecht dat nauwelijks begonnen is ?

Deze woorden zijn enkel woorden van marionetten, beuzelarijen, die men voor je wuift om je te kalmeren en af te leiden.

In werkelijkheid treuzelt de Assemblée en verliest zichzelf in steriele discussies.

Diegenen die geloven in de stelregels van de rechterlijke macht en het Hof, nemen overal in de comites de overhand.


Nochtans ontwaakt in oktober de ingesluimerde politieke machine

met een geweldige schok.

Het zijn dit keer de vrouwen, drieduizend, achtduizend, tienduizend vrouwen die zich meester maken van de kanonnen en naar Versailles marcheren.

«De Koning, zeggen ze, is omringd door de verkeerde mensen, en wordt slecht geadviseerd. Laten we hem gaan bevrijden en hem terugbrengen naar Parijs te midden van zijn volk.»

Naar Versailles ! Naar Versailles !


Deze keer bevindt de Koning zich te midden van zijn volk !

De verzoende Staten zijn klaar om aan het gemeenschappelijk geluk te bouwen. Markiezen en ambachtlui, officieren en boerinnen, de bisschop en de wasvrouw voeren de kruiwagens aan en leggen het Altaar van de Mensheid aan.

De vreugde stijgt ten top op de verjaardag van de 14de juli, gevierd op het Champ de Mars.

Optochten, hymnen, dansen, vuurwerk, gebak en wijn in overvloed !

La Fayette, de held van twee werelden, zwenkt zijn witte paard en doet elk kind van Frankrijk dromen.

Dit feest van de Federatie is zeker de slottriomf van de Revolutie !


De Revolutie is ten einde !


Ongelukkige Vriend van het Volk !

Vooralsnog laat jouw verblind en verdwaast volk je vertwijfeld alleen.

En je waarschuwt hen onophoudelijk, maar tevergeefs :


«Het is slechts een mooie droom. », «Men doet ons inslapen, wees op je hoede. », «Het ontwaken zal vreselijk zijn. »…


De troepen van de markies La Fayette, onder leiding van zijn schoonbroer Bouillé, openen op 31 augustus 1790 het vuur op het regiment Suisses van Châteauvieux. Hetzelfde regiment dat op 14 juli bij de Invalides geweigerd had op het volk te schieten. De koning staat er achter en de Assemblée trapt erin. Dit is het hoogtepunt van een echt militair regime, gebaseerd op de schijn van vrijheid. 

Maar is de sedert ’89 afgelegde weg dan tevergeefs geweest ?

Deze vraag duikt plots op en beroert alle geesten.


Onverschrokken maar naïef volk, wanneer zul je wakker worden ?

Je viert de vrijheid, je bezingt ze, je danst vrijheid…

De Koning herstelt ze, La Fayette houdt ze in stand, de Assemblée waarborgt ze. Maar wanneer zij de vrijheid vieren en het despotisme vervloeken,

doen ze dat enkel om je vlugger te doen vergeten dat je echt de loop der dingen dreigde te veranderen : want je was beslissend tussengekomen in het politieke spel en dit kondigde een historische ontwikkeling aan die zijns gelijke niet kende. En nauwelijks heb je argwaan, of een nieuwe, even subtiele valstrik wordt gespannen.


Vanaf eind 1790 kondigen verschillende voorbereidselen het vertrek van de Koning aan.

Op Pasen 1791, belet het volk de Vorst zich naar Saint-Cloud te begeven.

En op 21 juni, wanneer de koninklijke familie ‘s nachts de weg naar de Oostenrijkse Nederlanden neemt, bevindt het wantrouwen zich op elke weg. De waakzaamheid eveneens.

De Koning, vermomd als burger, wordt gearresteerd in Varennes in de Argonne en wordt opnieuw naar Parijs gevoerd als overwonnene.

Men zegt : een overwonnen koning is geen koning meer.

De Assemblée zegt : de Koning is niet verantwoordelijk, hij werd opgelicht.

Men zegt : de Koning moet worden afgezet !

In Parijs doen petities de ronde.


«Op 17 juli 1791 beslissen wij Cordeliers, wier invloed steeds stijgt, deze petitie te tekenen op het Altaar van de Mensheid, op het Champ de Mars.»


La Fayette probeert een ultieme geweldpoging en laat het vuur openen

op een ongewapende menigte. Stevent men recht op een burgeroorlog af ?

Lodewijk XVI… de Koning, doet afstand van zijn veto.

Hij keurt de beslissingen van de Assemblée goed en aanvaardt de Grondwet.

Frankrijk, voorzien van een vrije Grondwet, gaat nu zijn boodschap van hoop uitdragen aan de hele wereld.

Zijne Majesteit houdt een grootse toespraak :

«Het einde van de Revolutie is aangebroken.

Moge de Natie haar gelukkige aard hervinden !»


De Revolutie is ten einde !


April 1792. De Koning verklaart persoonlijk de oorlog aan zijn Oostenrijkse schoonbroer.

De Assemblée verzekert dat Frankrijk geen veroveringsdrang koestert.


«Ik bid je, ik bezweer je, geliefd volk, laat je niet als een kind in de doeken doen. In de huidige omstandigheden is elke oorlog een echte ramp voor de Revolutie. Hij zal doorweven zijn van verraad. De echte vijand bevindt zich in ons midden.

Merk je niet dat hij enkel probeert vreemde troepen naar Parijs te brengen ?»


In 1792 verwerft de Vriend van het Volk de reputatie van een waarzegger.

Hij heeft al vele keren een voorspellend woord gesproken.

En kijk, kort na deze nieuwe waarschuwing, bedreigen de geallieerde machten, onder leiding van de hertog de Brunswick, Frankrijk :

«Wie aan de Koning raakt, zal ervoor boeten !»


Binnnen zes weken zullen de Pruisen en de Oostenrijkers in Parijs staan.

Ten gevolge van deze dreiging wordt de nieuwe slogan «Het Vaderland in Gevaar».

Van alle kanten stromen de vrijwilligers toe.

Maar deze keer twijfelt men niet meer aan de medeplichtigheid van het Hof met de Vreemdelingen. Voor zich naar de grens te begeven, bestormt het volk de Tuileries en neemt ze op 10 augustus 1792 in.

«Il heb me met hart en ziel aan het volk overgeleverd. Zal men mij van waanzin of naïviteit beschuldigen ?

Zonder het volk is er geen beweging, geen hoop.

Met het volk zijn er zoveel angsten en kwellingen !

Volk van kinderen, straks zul je je geloof aan gelijk wie schenken, straks zul je mateloos voortsnellen.

Je wordt zo laat wakker en je slaapt zo vroeg in… »


In Parijs neemt de spanning toe. Er moet naar de grenzen vertrokken worden, maar ook de steden moeten beschermd worden.

De gevangenissen herbergen zeer veel vijanden van de Revolutie.

Het Gerecht werkt traag. Zij profiteren van alle tegenspraken.

Men zou aarzelen om op te trekken.

Wanneer men de inname van Verdun meldt, valt er geen minuut meer te verliezen : het volk stormt in het begin van september 1792 naar de gevangenissen en doet een grote schoonmaak.


«Mijn volk, waarom ben je niet vroeger zo energiek geweest ! Hier ben je gedwongen tot heilzame acties. Maar deze acties geven jammer genoeg aan je lasteraars een krachtige greep op je jeugd en onervarenheid.» 


Eind september 1792, culmineert het verloop van de Revolutie in de eerste overwinning van de revolutionnaire troepen op de heuvel van Valmy.

‘s Anderendaags komt de Nationale Conventie bijeen.

Haar eerste daad is het koningschap in Frankrijk af te schaffen.

De Revolutie is mooi en goed geëindigd. Weet dit, allen…!


De Revolutie is ten einde !


«Deze stem vermoeit me, deze muziek klinkt vals.

De waarheid is dat er sedert 10 augustus niets veranderd is.

De tijd die verstrijkt zonder actie brengt slechts rampen en verwoesting.

Geconfronteerd met een dergelijke onverschilligheid, aarzelt de Oude Wereld niet zich te herstellen.

Je verweer, mijn moedig maar inconsequent volk, vereist nog steeds meer stoutmoedigheid, meer waakzaamheid.

Deze oorlog is een slag in het gezicht.

De Republiek is niets meer dan een lege vorm, zonder inhoud.

Je ketenen zijn zwaar en mijn opdracht is het nog meer !»


In 1793, bevestigt Marat zijn helderdoorzicht.

Hij gaat zo ver de datum te voorzien van het verraad van generaal Dumouriez, werktuig van de Girondijnen.

Zijn stem weerklinkt nog verder, waarschuwt voor nieuwe militaire catastrofes.

Een nieuwe volkse stormloop gooit de hiërarchie van de tendenzen in de Conventie omver : de Girondijnen zijn verslagen.

Op 2 juni 1793 nemen de Montagnards de macht over.

Maar de Girondijnen nemen wraak : de departementen betwisten de autoriteit van de Conventie.


Dag op dag, vier jaar na de inname van de Bastille wordt Jean-Paul Marat vermoord.

Het Volk heeft zijn Vriend en de Revolutionnaires hun echte politieke geest verloren.

De Revolutie is ten einde !


De apathie installeert zich.

Ondanks Robespierre, integer man, warme partizaan en verdediger van de Revolutie in de Assemblée, kenmerken de regering van de Comités en de Schrik kenmerken de ommekeer in het feitenverloop.


Tot op vandaag was de Revolutie verstevigd.

Eerst aarzelend en onder inspiratie van mensen van het Ancien Regime, zoals Necker, Mirabeau, La Fayette… haar ideën kregen meer en meer een vaste vorm.


Vanaf nu wordt de beweging omgebogen.

De Revolutie gaat niet meer vooruit, ze wijkt terug…

Na Thermidor verschijnen de Girondijnen opnieuw en, onmiddelijk na hen, de Royalisten.


In 1795 – eigenlijk het jaar III – bezet het volk in een laatste opflakkering de Assemblée. Maar enkele dagen later dwingen de troepen van de Conventie de Faubourg Saint-Antoine zijn kanonnen af te geven.

De volksbeweging dooft definitief uit op dezelfde plaats waar alles begonnen is, in de schaduw van de Bastille…

Een laatste maal komen de voorspellingen van de Vriend van het Volk uit.

Vanaf 1789 had hij aangekondigd dat te veel traagheid en te veel besluiteloosheid een  Cromwell zouden brengen.

Napoléon zal er bijna 20 jaar over doen om het enthousiasme van de Revolutie te doen doven op het slagveld.


De Revolutie is nu echt gedaan !